است به ملائكه و رسل ، پس آن البته مىشود ، و خدا دروغ خود و ملائكه و پيغمبران خود را ظاهر نمىكند . و علمى هست كه نزد او مخزون است و احدى از خلق خود را بر آن مطلع نگردانيده ، آنچه را خواهد پيش مىاندازد ، و آنچه را خواهد پس مىاندازد ، و آنچه را خواهد محو مىكند ، و آنچه را خواهد اثبات مىكند . پس سليمان با مأمون گفت : بعد از امروز انكار بدا و تكذيب به آن نخواهم كرد ، انشاء اللّه تعالى « 25 » . پس حضرت در اوّل اين حديث انكار بدا و ابطال قول يهود و بعضى از حكما نمود كه مىگويند : همه چيز در روز اوّل شده ، به يك دفعه شده ، و تدريج و تقديم و تأخير در ايجاد اشياء نمىباشد ، زيرا كه آن قول منشأ انكار بدا شده . و امّا آن كه حضرت فرمود كه : علمى كه به ملائكه و انبياء و رسل رسيده در آن بدا نيست و البته مىشود ، شايد مراد آن باشد كه آنچه به ايشان خبر داده شده به عنوان حتم و ايشان به حتم خبر دهند در آن تغيير نمىباشد ، و تغيير از علم محتوم ناشى مىشود كه در غيب مكنون است ، يعنى آنچه را به غير حتم به ايشان خبر دهند واقعش از ايشان مستور است تا در وقتى كه مصلحت باشد به ايشان وحى نمايد . و تفصيل كلام در اين مسأله مستدعى نقل مذاهب و ايراد اخبار بسيار است كه اين رساله گنجايش ايراد آنها ندارد ، و در كتاب بحار الانوار « 26 » و شرح صحيفهء كامله « 27 » ، فى الجمله بسطى داده شده . و الله يهدى من يشاء الى صراط مستقيم ، و الحمد للّه اولا و آخرا ، و صلى الله على سيد المرسلين ، و محقق حقائق الاولين و الآخرين محمد و أهل بيته الطاهرين المعصومين المقدسين .

--> ( 25 ) . بحار الانوار 4 / 95 - 96 از عيون اخبار الرضا . و توحيد صدوق 443 - 445 . ( 26 ) . بحار الانوار 4 / 92 - 134 . ( 27 ) . الفرائد الطريقه فى شرح الصحيفه ص 29 - 33 .